رادیوتراپی VMAT یکی از روش‌های پیشرفته پرتودرمانی خارجی است که برای رساندن دوز دقیق‌تر اشعه به تومور و کاهش تابش غیرضروری به بافت‌های سالم اطراف طراحی شده است. در این روش، دستگاه پرتودرمانی هنگام تابش، دور بدن بیمار می‌چرخد و هم‌زمان شدت پرتو، شکل میدان تابش و زاویه ورود اشعه تغییر می‌کند. همین ویژگی باعث می‌شود پرتوها فقط از یک یا چند جهت ثابت وارد بدن نشوند، بلکه از مسیرهای مختلف و با برنامه‌ریزی دقیق به ناحیه هدف برسند.

پرتودرمانی VMAT برای همه بیماران سرطان به یک شکل استفاده نمی‌شود. انتخاب این روش به نوع سرطان، محل تومور، نزدیکی تومور به اندام‌های حساس، مرحله بیماری، هدف درمان و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. بنابراین VMAT را نباید صرفاً به‌عنوان «روش جدیدتر» انتخاب کرد؛ مهم‌تر این است که آیا برای همان بیمار، همان تومور و همان هدف درمانی، بهترین گزینه محسوب می‌شود یا نه.

VMAT چیست؟

VMAT مخفف Volumetric Modulated Arc Therapy است و در فارسی می‌توان آن را «پرتودرمانی قوسی با شدت تعدیل‌شده حجمی» نامید. نگران این کلمات سنگین نباشید! VMAT به طور ساده یعنی اشعه به‌صورت دایره‌ای دور بدن از جهات مختلف به سمت تومور تابانده می‌شود و در هر نقطه از این دایره، دقیقا شکل تومور از آن زاویه را به خود می گیرد.

 این روش از نظر فنی زیرمجموعه پرتودرمانی با شدت تعدیل‌شده یا IMRT است، اما تفاوت مهمی با IMRT معمولی دارد: در VMAT، دستگاه حین تابش به‌صورت قوسی یا چرخشی دور بیمار حرکت می‌کند و پرتو را از زوایای مختلف به سمت تومور می‌فرستد.

Figure 1مقایسه VMAT (شکل A) و IMRT سنتی (شکل B)

در IMRT سنتی، اشعه از چندین جهت به سمت تومور تابانده می شود، اما در VMAT دستگاه در همان زمانی که دور بیمار در حال چرخش است، به صورت دایره‌ای به طور پیوسته اشعه می‌تاباند

در پرتودرمانی یا رادیوتراپی، هدف اصلی این است که سلول‌های سرطانی با دوز مناسب اشعه آسیب ببینند و توانایی رشد و تقسیم خود را از دست بدهند. اما چالش اصلی همیشه این است که در کنار هدف‌گیری تومور، از بافت سالم اطراف هم تا حد ممکن محافظت شود. VMAT دقیقاً برای همین مسئله طراحی شده است؛ یعنی رساندن دوز مؤثر به تومور، همراه با کاهش دوز دریافتی اندام‌های سالم.

تفاوت رادیوتراپی VMAT و روش عادی

در ویدئو زیر می‌توانید تفاوت این دو روش را مشاهده کنید.

رادیوتراپی VMAT چگونه سرطان را درمان می‌کند؟

درمان سرطان به وسیله VMAT با یک جلسه تصویربرداری و طراحی درمان شروع می‌شود، نه با تابش مستقیم اشعه. ابتدا پزشک و تیم فیزیک پزشکی باید بدانند تومور دقیقاً کجاست، چه اندازه‌ای دارد، چه شکلی است و کنار کدام اندام‌های حساس قرار گرفته است. برای این کار معمولاً از سی‌تی‌اسکن شبیه‌سازی (معروف به سی‌تی پلن یا سی‌تی سیمولاسیون) و در صورت نیاز از MRI، PET-CT یا تصویربرداری‌های قبلی بیمار استفاده می‌شود.

بعد از مشخص شدن محدوده درمان، پزشک متخصص رادیوتراپی ناحیه هدف درمان و اندام‌هایی را که باید محافظت شوند مشخص می‌کند. سپس تیم درمان با نرم‌افزارهای تخصصی، طرحی می‌سازد که در آن مقدار دوز، زاویه‌های تابش، شدت پرتو و نحوه چرخش دستگاه تعیین می‌شود. در صورت تایید طرح درمان توسط پزشک، در زمان اجرای درمان، بیمار روی تخت دستگاه قرار می‌گیرد و دستگاه شتاب‌دهنده خطی طبق همان برنامه از پیش طراحی‌شده، پرتو را به تومور می‌رساند.

در این روش، پرتوها معمولاً از چندین زاویه وارد بدن می‌شوند، اما جمع دوز اصلی در محل تومور متمرکز می‌شود. به زبان ساده، هر مسیر تابش ممکن است دوز کمی از بافت سالم عبور دهد، اما تومور از مجموع این مسیرها دوز درمانی لازم را دریافت می‌کند.

۱. معاینه و بررسی پرونده بیمار

پیش از تصمیم‌گیری برای VMAT، پزشک نوع سرطان، مرحله بیماری، گزارش پاتولوژی، تصویربرداری‌ها، سابقه جراحی، شیمی‌درمانی یا درمان‌های قبلی را بررسی می‌کند. گاهی VMAT درمان اصلی است، گاهی بعد از جراحی انجام می‌شود و گاهی همراه با درمان دارویی (کمورادیوتراپی) بخشی از برنامه درمانی بیمار است.

۲. شبیه‌سازی یا سیمولیشن درمان

در جلسه شبیه‌سازی، بیمار در همان وضعیتی قرار می‌گیرد که قرار است جلسات درمانی در آن انجام شود. ممکن است برای ثابت نگه داشتن بدن از ماسک، قالب، بالشتک‌های مخصوص یا ابزارهای بی‌حرکت‌کننده استفاده شود. این مرحله برای دقت درمان اهمیت زیادی دارد، چون هر جابه‌جایی کوچک می‌تواند محل برخورد پرتو را تغییر دهد.

۳. تعیین محدوده تومور و اندام‌های حساس

پزشک متخصص، ناحیه تومور و محدوده‌هایی را که احتمال درگیری میکروسکوپی دارند مشخص می‌کند. در کنار آن، اندام‌های سالم اطراف مانند نخاع، قلب، ریه، کلیه، روده، مثانه، غدد بزاقی یا چشم، بسته به محل سرطان، جداگانه علامت‌گذاری می‌شوند تا در طراحی درمان دوز کمتری دریافت کنند.

۴. طراحی و کنترل کیفیت برنامه درمان

بعد از مشخص شدن محدوده‌ها، طرح درمان VMAT ساخته می‌شود. در این طرح مشخص می‌شود دستگاه در چه مسیرهایی بچرخد، شدت تابش در هر لحظه چقدر باشد و پرتوها با چه شکلی وارد بدن شوند. قبل از شروع درمان، برنامه از نظر دوز، ایمنی و قابلیت اجرا کنترل می‌شود. این مرحله یکی از بخش‌های مهم درمان است و به همکاری پزشک، فیزیسیست پزشکی و کارشناس پرتودرمانی نیاز دارد.

۵. اجرای جلسات درمان

در روز درمان، بیمار روی تخت دستگاه قرار می‌گیرد. قبل از تابش، معمولاً موقعیت بدن با تصویربرداری کنترل می‌شود تا محل درمان با طرح اولیه هماهنگ باشد. خود تابش در VMAT معمولاً کوتاه است و بیمار در زمان تابش درد، سوزش یا گرمای خاصی احساس نمی‌کند. بیشتر زمان هر جلسه صرف آماده‌سازی، تنظیم وضعیت بدن و کنترل موقعیت می‌شود.

VMAT برای چه سرطان‌هایی استفاده می‌شود؟

پرتودرمانی VMAT در بسیاری از تومورهای جامد (توپُر) قابل استفاده است، اما بیشترین ارزش آن زمانی دیده می‌شود که تومور شکل نامنظم دارد یا نزدیک اندام‌های حساس قرار گرفته است. برای مثال، در تومورهای سر و گردن، مغز، پروستات، ریه، گوارش، دهانه رحم و برخی موارد سرطان سینه، دقت در توزیع دوز اهمیت زیادی دارد.

برای مثال در پرتودرمانی سرطان پروستات، VMAT می‌تواند کمک کند دوز مناسبی به پروستات برسد و در عین حال دوز دریافتی مثانه و روده تا حد امکان کنترل شود. در سرطان‌های سر و گردن نیز این روش برای محافظت بهتر از غدد بزاقی، نخاع و بافت‌های حساس اطراف کاربرد دارد. در سرطان ریه هم به دلیل حرکت ریه هنگام تنفس، انتخاب تکنیک پرتودرمانی باید با دقت بیشتری انجام شود و گاهی استفاده از روش‌های پیشرفته‌تر می‌تواند در کاهش عوارض نقش داشته باشد.

البته نام سرطان به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست. ممکن است دو بیمار با یک نوع سرطان، به دو روش متفاوت درمان شوند؛ چون محل تومور، اندازه آن، مرحله بیماری و شرایط جسمی‌شان یکسان نیست.

تفاوت VMAT با رادیوتراپی سه‌بعدی و IMRT چیست؟

برای فهم بهتر VMAT، بهتر است آن را کنار روش‌های دیگر ببینیم. رادیوتراپی سه بعدی یا 3D-CRT بر اساس تصاویر سه‌بعدی بدن طراحی می‌شود و پرتوها معمولاً از چند زاویه مشخص به سمت تومور تابیده می‌شوند. این روش هنوز در بسیاری از موارد کاربرد دارد، اما در تومورهای نزدیک به اندام‌های حساس، همیشه بهترین توزیع دوز را ایجاد نمی‌کند.

IMRT یک قدم پیشرفته‌تر است و اجازه می‌دهد شدت پرتو در بخش‌های مختلف میدان تابش تغییر کند. VMAT نیز از همین اصل استفاده می‌کند، اما به جای تابش از چند زاویه ثابت، دستگاه هنگام تابش دور بیمار می‌چرخد.

ویژگی	3D-CRT	IMRT	VMAT
نوع تابش	از چند زاویه ثابت	از چند زاویه با شدت متغیر	تابش چرخشی با شدت متغیر
دقت در شکل‌دهی دوز	متوسط تا خوب	بالا	بالا
زمان تابش	معمولاً بیشتر از VMAT	بیشتر از VMAT	معمولاً کوتاه‌تر
محافظت از بافت سالم	وابسته به محل تومور	بهتر از روش‌های ساده‌تر	در بسیاری از موارد بهتر یا مشابه IMRT
مناسب برای تومورهای پیچیده	محدودتر	مناسب	مناسب

این مقایسه به معنی برتری همیشگی VMAT نیست. گاهی 3D-CRT برای یک بیمار کاملاً کافی است و گاهی IMRT یا روش‌های دیگر انتخاب مناسب‌تری هستند. تصمیم نهایی باید بر اساس طرح درمان، دوز اندام‌های سالم و هدف درمان گرفته شود.

مزایای رادیوتراپی VMAT

دقت بیشتر در رساندن دوز به تومور

مهم‌ترین مزیت VMAT، توانایی شکل‌دهی دقیق دوز است. وقتی تومور کنار اندام‌های حساس قرار دارد، پزشک باید بین رساندن دوز کافی به تومور و محافظت از بافت سالم تعادل ایجاد کند. VMAT در بسیاری از موارد این تعادل را بهتر از روش‌های ساده‌تر برقرار می‌کند.

کوتاه‌تر شدن زمان تابش

در VMAT دستگاه هنگام چرخش، پرتو را به‌صورت پیوسته و برنامه‌ریزی‌شده می‌تاباند. به همین دلیل زمان واقعی تابش معمولاً کوتاه‌تر از بسیاری از روش‌های قدیمی‌تر است. کوتاه‌تر شدن زمان تابش فقط برای راحتی بیمار نیست؛ وقتی بیمار مدت کمتری بی‌حرکت می‌ماند، احتمال جابه‌جایی بدن هم کمتر می‌شود و دقت درمان بهتر حفظ می‌شود.

کاهش دوز دریافتی بافت‌های سالم

در بسیاری از طرح‌های درمانی، VMAT می‌تواند دوز اندام‌های سالم اطراف تومور را کاهش دهد. این موضوع به‌خصوص در تومورهای نزدیک به نخاع، روده، مثانه، قلب، ریه، غدد بزاقی یا مغز اهمیت دارد. با این حال، کاهش عوارض قطعی و یکسان برای همه بیماران نیست و به محل و اندازه تومور، شرایط بیمار و کیفیت طراحی برنامه بستگی دارد.

امکان درمان تومورهای با شکل نامنظم

بعضی تومورها کروی یا منظم نیستند و ممکن است دور یک اندام حساس قرار گرفته باشند یا در ناحیه‌ای با آناتومی پیچیده رشد کرده باشند. VMAT به تیم درمان اجازه می‌دهد دوز را بهتر با شکل تومور هماهنگ کند.

مناسب بودن برای برخی درمان‌های ترکیبی

در برخی از انواع سرطان‌ها، پرتودرمانی بخشی از یک درمان چندمرحله‌ای است. برای مثال ممکن است بیمار ابتدا جراحی شود، سپس پرتودرمانی بگیرد، یا پرتودرمانی هم‌زمان با دارو انجام شود. در چنین مواردی، انتخاب تکنیک دقیق‌تر می‌تواند به کنترل بهتر دوز و مدیریت عوارض کمک کند.

معایب و محدودیت‌های VMAT

مناسب نبودن برای همه بیماران

VMAT برای همه بیماران لازم نیست. گاهی تومور در محلی قرار دارد که با روش ساده‌تر هم می‌توان دوز مناسب را با ایمنی قابل قبول رساند. در چنین شرایطی استفاده از تکنیک پیچیده‌تر الزاماً نتیجه درمان را بهتر نمی‌کند.

وابستگی زیاد به طراحی درمان

کیفیت VMAT فقط به دستگاه وابسته نیست. طراحی درمان، تعیین دقیق محدوده تومور، کنترل کیفیت برنامه، تصویربرداری حین درمان و تجربه تیم درمان نقش بسیار مهمی دارند. یک طرح VMAT ضعیف می‌تواند از یک روش ساده‌تر اما درست طراحی‌شده، نتیجه نامناسب‌تری داشته باشد.

یک VMAT یا SRS بد، بسیار بدتر از یک طراحی 3D بد است!

نیاز به تجهیزات و تیم تخصصی

برای اجرای صحیح VMAT، مرکز درمانی باید دستگاه مناسب، نرم‌افزار طراحی درمان، امکانات کنترل کیفیت و تیم آموزش‌دیده داشته باشد. این روش بدون برنامه‌ریزی دقیق و کنترل‌های لازم نباید فقط به‌عنوان یک عنوان تبلیغاتی استفاده شود.

یک تشبیه ساده: داشتن بنز یا مازراتی لزوما به معنای سریعتر رفتن نیست، یک راننده بد با ماشین خوب از یک راننده خوب با ماشین بد عقب می‌ماند!

احتمال باقی ماندن عوارض پرتودرمانی

VMAT می‌تواند در برخی موارد دوز بافت سالم را کاهش دهد، اما به معنی حذف کامل عوارض نیست. عوارض پرتودرمانی همچنان ممکن است رخ دهد و نوع آن به ناحیه درمان بستگی دارد. مثلاً در ناحیه سر و گردن، خشکی دهان، التهاب گلو یا تغییر چشایی مطرح است؛ در ناحیه لگن، مشکلات ادراری یا گوارشی ممکن است دیده شود؛ و در درمان قفسه سینه، خستگی یا التهاب مری می‌تواند ایجاد شود.

احتمال افزایش پخش دوز کم در حجم بزرگ‌تر

در برخی طرح‌های چرخشی، ممکن است حجم بیشتری از بدن دوزهای بسیار کم دریافت کند. این موضوع معمولاً در برابر مزایای کاهش دوز اندام‌های حساس بررسی می‌شود. پزشکان هنگام طراحی درمان، همین تعادل‌ها را ارزیابی می‌کنند تا بهترین طرح برای بیمار انتخاب شود.

هر چه تکنیک رادیوتراپی پیشرفته‌تر باشد، اهمیت پزشک و تیم درمان خوب بالاتر می‌رود.

عوارض احتمالی پرتودرمانی VMAT

عوارض VMAT بیشتر به محل تابش مربوط است، نه صرفاً به نام تکنیک. بیمارانی که ناحیه سر و گردن را درمان می‌کنند، عوارض متفاوتی با بیمارانی دارند که ناحیه لگن یا قفسه سینه تحت درمان قرار می‌گیرد. با این حال، برخی عوارض عمومی ممکن است در بسیاری از بیماران دیده شود. در ادامه بعضی از عوارض «عمومی» و «اختصاصی» را آورده‌ایم:

• خستگی تدریجی در طول دوره درمان
• حساسیت، قرمزی یا خشکی پوست در محل تابش
• کاهش اشتها یا تهوع، بسته به ناحیه درمان
• التهاب مخاط در درمان‌های سر و گردن یا قفسه سینه
• تغییرات ادراری یا گوارشی در درمان‌های لگنی
• ریزش مو فقط در محدوده‌ای که اشعه به آن تابیده می‌شود

نکته مهم این است که بسیاری از عوارض پرتودرمانی قابل پیش‌بینی و قابل مدیریت هستند. بیمار باید هر علامت جدید را به تیم درمان گزارش کند، چون گاهی با تغییر رژیم غذایی، داروهای حمایتی، مراقبت پوستی یا اصلاح برنامه مراقبتی می‌توان شدت عوارض را کمتر کرد.

آیا VMAT درد دارد؟

خود تابش VMAT درد ندارد. بیمار هنگام تابش پرتو چیزی شبیه درد، برق‌گرفتگی یا سوختگی احساس نمی‌کند. ممکن است صدای حرکت دستگاه شنیده شود یا بیمار به دلیل ثابت ماندن روی تخت نسبتا سفت، کمی احساس ناراحتی کند، اما این موضوع با درد ناشی از درمان فرق دارد.

اگر بیمار در طول جلسات درد دارد، معمولاً علت آن خود اشعه در همان لحظه نیست؛ ممکن است به وضعیت خوابیدن، درد قبلی ناشی از تومور، جراحی، التهاب بافتی یا شرایط دیگر مربوط باشد. در این حالت باید موضوع با تیم درمان مطرح شود.

تعداد جلسات رادیوتراپی VMAT چقدر است؟

تعداد جلسات VMAT عدد ثابتی ندارد. برنامه درمان ممکن است از چند جلسه کوتاه تا چند هفته درمان روزانه متغیر باشد. این تعداد به نوع سرطان، هدف درمان، دوز کل مورد نیاز، اندازه تومور، درمان‌های قبلی و تحمل بافت‌های سالم بستگی دارد.

در پرتودرمانی‌های معمول، درمان ممکن است پنج روز در هفته و طی چندین هفته انجام شود. در برخی برنامه‌های فشرده‌تر، تعداد جلسات کمتر است اما دوز هر جلسه متفاوت طراحی می‌شود. بنابراین مقایسه تعداد جلسات بین بیماران بدون دانستن نوع سرطان و طرح درمان، دقیق نیست.

هزینه رادیوتراپی VMAT به چه عواملی بستگی دارد؟

هزینه VMAT معمولاً به نوع مرکز درمانی، تعداد جلسات، نوع تکنیک، تجهیزات مورد استفاده، نیاز به تصویربرداری حین درمان، بیمه و خدمات جانبی بستگی دارد. به همین دلیل نمی‌توان بدون بررسی پرونده بیمار، عدد دقیقی برای آن اعلام کرد. اگر بیمار به دنبال برآورد مالی است، بهتر است ابتدا طرح درمان مشخص شود و سپس درباره هزینه هر جلسه رادیوتراپی سؤال کند؛ چون تعداد جلسات و نوع تکنیک روی هزینه نهایی اثر مستقیم دارد.

طبق دستورالعمل‌های جدید وزارت بهداشت، هر چه دستگاه رادیوتراپی پیشرفته‌تری استفاده شود، هزینه درمان بالاتر خواهد بود.

مراقبت‌های قبل از شروع VMAT

قبل از شروع درمان، بیمار باید درباره داروهای مصرفی، بیماری‌های زمینه‌ای، سابقه جراحی، بارداری احتمالی، حساسیت‌ها و علائم فعلی خود با پزشک صحبت کند. در بعضی موارد، وضعیت تغذیه، وزن، آزمایش‌ها یا تصویربرداری‌های جدید هم بررسی می‌شود.

در مراقبت‌های قبل از پرتو درمانی، یکی از نکات مهم این است که بیمار با آمادگی وارد دوره درمان شود. اگر بیمار از قبل دچار کاهش وزن، درد، مشکل بلع، کم‌آبی یا ضعف شدید باشد، ممکن است لازم باشد قبل از شروع جلسات، اقدامات حمایتی انجام شود.

مراقبت‌های بعد از پرتودرمانی VMAT

پس از پایان دوره VMAT، اثر درمان همیشه بلافاصله در تصویربرداری مشخص نمی‌شود. در بسیاری از سرطان‌ها، پاسخ تومور طی هفته‌ها یا ماه‌های بعد ارزیابی می‌شود. پزشک زمان مناسب تصویربرداری، آزمایش یا ویزیت پیگیری را تعیین می‌کند.

در دوره پس از درمان، بیمار باید به علائم جدید توجه کند، اما هر درد یا ناراحتی را به معنی عود سرطان نداند. پیگیری منظم، گزارش علائم، مراقبت از پوست ناحیه درمان، تغذیه مناسب و رعایت توصیه‌های پزشک اهمیت زیادی دارد. در بعضی بیماران، مراقبت‌های بعد از پرتو درمانی به اندازه خود جلسات درمان در حفظ کیفیت زندگی و کنترل عوارض اهمیت دارد.

VMAT بهتر است یا براکی‌تراپی؟

VMAT و براکی تراپی دو روش متفاوت پرتودرمانی هستند. VMAT نوعی پرتودرمانی خارجی است؛ یعنی منبع اشعه بیرون از بدن قرار دارد و از دستگاه به سمت تومور تابیده می‌شود. اما در براکی‌تراپی، منبع رادیواکتیو داخل بدن یا نزدیک تومور قرار می‌گیرد.

این دو روش رقیب همیشگی نیستند. در بعضی سرطان‌ها، یکی از آن‌ها انتخاب می‌شود و در بعضی موارد، هر دو می‌توانند در مراحل مختلف درمان استفاده شوند. برای مثال در برخی سرطان‌های زنان، پرتودرمانی خارجی و براکی‌تراپی ممکن است مکمل هم باشند. انتخاب بین این روش‌ها به محل تومور، مرحله بیماری و هدف درمان بستگی دارد.

نقش متخصص رادیوتراپی در انتخاب VMAT

انتخاب VMAT فقط انتخاب یک دستگاه نیست؛ یک تصمیم درمانی است. متخصص رادیوتراپی و انکولوژی باید مشخص کند که آیا بیمار به پرتودرمانی نیاز دارد یا خیر، هدف درمان چیست، چه ناحیه‌ای باید تحت درمان قرار بگیرد، چه دوزی مناسب است و کدام تکنیک بهترین نسبت سود به خطر را دارد.

در درمان سرطان، گاهی چند متخصص در تصمیم‌گیری نقش دارند؛ مانند متخصص رادیوتراپی-انکولوژی، جراح، هماتولوژی-انکولوژیست، رادیولوژیست، پاتولوژیست و متخصص پزشکی هسته‌ای. این نگاه چندتخصصی کمک می‌کند درمان فقط بر اساس یک عامل انتخاب نشود و شرایط کلی بیمار در نظر گرفته شود.

چه زمانی VMAT انتخاب مناسبی نیست؟

VMAT ممکن است در شرایط زیر بهترین انتخاب نباشد:

• وقتی روش ساده‌تر می‌تواند همان هدف درمانی را با ایمنی مناسب تأمین کند.
• وقتی تومور یا ناحیه درمان به دلیل حرکت زیاد بدن نیازمند تکنیک‌های کنترلی خاص‌تری است.
• وقتی بیمار نمی‌تواند در وضعیت لازم برای درمان ثابت بماند.
• وقتی امکانات کنترل کیفیت یا تصویربرداری لازم در مرکز درمانی فراهم نیست.
• وقتی طرح درمان نشان می‌دهد روش دیگری دوز بهتری برای تومور و اندام‌های سالم ایجاد می‌کند.

بنابراین تصمیم درست همیشه از روی نام تکنیک گرفته نمی‌شود، بلکه از روی مقایسه طرح‌های درمان و شرایط بیمار مشخص می‌شود.

کلام آخر

رادیوتراپی VMAT یکی از روش‌های دقیق و پیشرفته پرتودرمانی خارجی است که با چرخش دستگاه به دور بدن و تغییر پیوسته شدت پرتو، امکان رساندن دوز مناسب به تومور و کاهش تابش به بافت‌های سالم را فراهم می‌کند. این روش در بسیاری از سرطان‌ها، به‌خصوص زمانی که تومور نزدیک اندام‌های حساس قرار دارد، می‌تواند گزینه ارزشمندی باشد.

با این حال، VMAT برای همه بیماران ضروری یا مناسب نیست. کیفیت درمان به تشخیص درست، طراحی دقیق، کنترل کیفیت، تجربه تیم درمان و پیگیری منظم بستگی دارد. بهترین تصمیم زمانی گرفته می‌شود که نوع سرطان، مرحله بیماری، محل تومور، هدف درمان و شرایط عمومی بیمار با هم بررسی شوند.

سوالات متداول

آیا رادیوتراپی VMAT سرطان را کاملاً درمان می‌کند؟

در بعضی بیماران، VMAT با هدف درمان قطعی استفاده می‌شود و می‌تواند بخشی از برنامه علاج سرطان باشد. اما نتیجه درمان به نوع سرطان، مرحله بیماری، دوز درمان، پاسخ تومور و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در برخی موارد هم هدف از VMAT کنترل بیماری یا کاهش علائم است.

آیا VMAT از IMRT بهتر است؟

VMAT نوعی IMRT چرخشی است و در بسیاری از موارد زمان تابش کوتاه‌تری دارد. اما بهتر بودن آن برای هر بیمار باید بر اساس طرح درمان مشخص شود. گاهی IMRT معمولی یا حتی روش‌های ساده‌تر هم می‌توانند انتخاب مناسبی باشند.

هر جلسه VMAT چقدر طول می‌کشد؟

خود تابش معمولاً کوتاه است، اما کل جلسه به دلیل آماده‌سازی، تنظیم وضعیت بدن و تصویربرداری قبل از درمان بیشتر طول می‌کشد. زمان دقیق به ناحیه درمان، دستگاه و پروتکل مرکز بستگی دارد.

آیا بعد از VMAT بدن بیمار رادیواکتیو می‌شود؟

خیر. در VMAT منبع اشعه داخل بدن قرار نمی‌گیرد و بیمار بعد از جلسه درمان رادیواکتیو نیست. این روش با پرتودرمانی داخلی تفاوت دارد.

آیا VMAT باعث ریزش مو می‌شود؟

ریزش مو فقط در ناحیه‌ای رخ می‌دهد که اشعه به آن تابیده شده باشد. مثلاً اگر درمان روی لگن انجام شود، باعث ریزش موی سر نمی‌شود. در درمان ناحیه سر، احتمال ریزش مو در محدوده تابش وجود دارد.

آیا VMAT برای سرطان‌های پیشرفته هم کاربرد دارد؟

بله، در برخی موارد VMAT می‌تواند برای کنترل بیماری، کاهش درد، کوچک کردن تومور یا کاهش علائم در سرطان‌های پیشرفته استفاده شود. هدف درمان در این شرایط با درمان قطعی متفاوت است و باید به‌صورت جداگانه توضیح داده شود.

نویسنده :

دکتر بــرنا فــرازمـند

متخصص رادیوتراپی و انکولوژی

«تصمیم‌گیری آگاهانه» حق اساسی هر فرد است. ما در سایت drfarazmand.com با ارائه دقیق‌ترین و به‌روز‌ترین اطلاعات در مورد انواع سرطان و پاسخ به سوالات شما، کمک می‌کنیم بهترین انتخاب‌ها را داشته باشید