دو نوع آندوسکوپی- آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی و آندوسکوپی دستگاه گوارش تحتانی (کولونوسکوپی)
تشخیص سرطان

آندوسکوپی چیست و چگونه انجام می‌شود؟

تاریخ انتشار : ۲۸ مرداد ۱۴۰۰ آخرین بروز رسانی مقاله: 7 آذر 1402 401 بازدید 0 نظر

آندوسکوپی به معنای بررسی اندام‌های توخالی بدن (مانند مری، روده، حلق و …) بدون ایجاد برش با استفاده از لوله‌ای انعطاف‌پذیر است. به انتهای این لوله که «آندوسکوپ» نام دارد، دوربین و نور برای رویت داخل بدن متصل است. از آندوسکوپی برای اهداف تشخیصی، نمونه‌برداری (بیوپسی) و گهگاه اقدامات درمانی استفاده می‌شود. آندوسکوپی بسته به ناحیه‌ای که بررسی می‌کند، نام‌گذاری می‌شود. مثلا اندوسکوپی حنجره (لارنکس) را لارنگوسکوپی و اندوسکوپی مثانه را سیستوسکوپی می‌گوییم.  در سال‌های اخیر، با کمک فناوری، دستگاه‌های آندوسکوپی بهبود یافته و نازک و انعطاف‌پذیر شده‌اند و عمل  تصویربرداری را آسان‌تر کرده‌اند. به این ترتیب این روش فوق‌العاده راحت و بدون احساس ناراحتی و درد انجام می‌شود. علاوه بر این، روش‌های آندوسکوپی اغلب تحت بیهوشی سبکی انجام می‌شود تا بیمار عمل را به خاطر نیاورد، آن را احساس نکند و احساس درد نکند. در این بخش به طور کامل در این خصوص توضیح داده‌ایم، با ما همراه باشید.

اندوسکوپی

آندوسکوپی چیست؟

آندوسکوپی روشی است که به پزشک این امکان را می‌دهد که درون بدن فرد را مشاهده کند. آندو (endo) به معنای داخل، و اسکوپی (scopy) به معنای دیدن است؛ بنابراین اندوسکوپی در مجموع به معنای دیدن داخل (بدن) است. گرچه در مکالمه روزمره منظورمان از آندوسکوپی، معمولاً اندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی است، اما آندوسکوپی واژه‌ای کلی است که برای رویت حفره داخل بسیاری از اعضای بدن استفاده می‌شود. به عنوان مثال برونکوسکوپی و سیستوسکوپی دو نوع آندوسکوپی هستند. در این صفحه با انواع آندوسکوپی و نکات مربوط به آن‌ها آشنا خواهید شد. تلفظ: در ایران این کلمه معمولاً به دو صورت «آندوسکوپی» و «اِندوسکوپی» تلفظ می‌شود.

کاربردهای آندوسکوپی

پزشکان از این روش برای تشخیص بیماری‌های اندام‌های زیر استفاده می‌کنند:

  • مری
  • معده
  • کولون
  • گوش
  • بینی
  • گلو
  • قلب
  • مجاری ادراری
  • مفاصل
  • شکم

آندوسکوپی فوقانی(EGD)

روشی که مری، معده و دوازدهه را بررسی می‌کند، آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی (به اختصار ازوفاگوسکوپی یا گاستروسکوپی) نامیده می‌شود.  شناخته می‌شوند. با کمک این روش  قسمت‌هایی از دستگاه گوارش فوقانی از جمله مری، معده و روده کوچک  توسط پزشک  بررسی می‌شود. آندوسکوپ از طریق دهان و از گلو به مری منتقل می‌شود. همچنین ممکن است یک ابزار بیوپسی کوچک برای برداشتن بافت (نمونه‌برداری) داشته باشد که سپس از نظر وجود ناهنجاری زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.

ابزار آندوسکوپی معده

آندوسکوپی فوقانی(EGD)

روشی که مری، معده و دوازدهه را بررسی می‌کند، آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی (به اختصار ازوفاگوسکوپی یا گاستروسکوپی) نامیده می‌شود.  شناخته می‌شوند. با کمک این روش  قسمت‌هایی از دستگاه گوارش فوقانی از جمله مری، معده و روده کوچک  توسط پزشک  بررسی می‌شود. آندوسکوپ از طریق دهان و از گلو به مری منتقل می‌شود. همچنین ممکن است یک ابزار بیوپسی کوچک برای برداشتن بافت (نمونه‌برداری) داشته باشد که سپس از نظر وجود ناهنجاری زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.

آندوسکوپی گوش

این روش در اصل  فقط یک تصویربرداری  ساده نیست، بلکه می‌توان از آن برای اهداف درمانی و به عنوان یک روش جراحی‌کم تهاجمی استفاده کرد. در آندوسکوپی گوش برای دسترسی به گوش میانی، آندوسکوپ وارد کانال گوش می‌شود تا در تشخیص و درمان بیماری‌های ساختارهای پیچیده و ظریف گوش میانی استفاده شود.

آندوسکوپی مفاصل

آرتروسکوپی مفاصل که نام تخصصی آندوسکوپی مفاصل است، برای بررسی و درمان مفاصل استفاده می‌شود. اسکوپ از طریق برشی کوچک در پوست نزدیک مفصل شما وارد می‌شود. پس از بررسی مفاصل و درصورت نیاز به درمان، ازاین روش به منظور جراحی کم‌تهاجمی استفاده می‌شود.

آندوسکوپی بینی

روشی است که برای بررسی داخل حفره بینی و منافذ ورودی سینوس شما استفاده می‌شود. پزشک یک آندوسکوپ را به بینی وارد می‌کند تا ناحیه بینی و سینوس را بررسی کند. این دوربین تصاویر ویدئویی می‌گیرد و آنها را روی صفحه نمایش می‌دهد.

آندوسکوپی قلب

آندوسکوپی قلبی ریوی در بررسی اتاقک‌های قلب و سیستم شریان ریوی ساده، ایمن و مؤثر است. می‌توان آن را با یک آندوسکوپ فیبر نوری انعطاف‌پذیر استریل‌شده انجام داد، و لخته‌های قلب و ریه را بدون انجام اقدامات پرعارضه برداشت.

آندوسکوپی مجاری ادراری

به آندوسکوپی مجاری ادراری و مثانه، سیستوسکوپی می‌گوییم. به آندوسکوپ در این روش، سیستوسکوپ گفته می‌شود. در طول سیستوسکوپی، پزشک این لوله را از طریق مجرای خارجی ادرار (لوله‌ای که ادرار را از مثانه شما خارج می‌کند) به‌طور برعکس وارد مثانه می‌کند تا بتواند داخل مثانه شما را تجسم کند. تصاویر بزرگ‌نمایی‌شده از دوربین روی صفحه‌ای نمایش داده می‌شوند که پزشک شما می‌تواند آنها را ببیند.

آندوسکوپی دستگاه گوارش تحتانی

به آندوسکوپی دستگاه گوارش تحتانی (روده بزرگ)، کولونوسکوپی می‌گوییم. کولون نام دیگر روده بزرگ است. در کولونوسکوپی می‌توان برای یافتن و برداشتن پولیپ‌های روده بزرگ استفاده کرد.

انجام آندوسکوپی

آمادگی برای اندوسکوپی

پزشکانی که اندوسکوپی انجام می‌دهند برای یادگیری این روش‌ها آموزش‌های بسیاری می‌بینند. آنها همچنین پیوسته در حال کسب اطلاعات در خصوص پیشرفت‌های جدید فناوری هستند.

تیم پزشکی دستورالعمل‌های دقیقی به شما می‌دهد که توضیح می‌دهد پیش از جلسه آندوسکوپی چگونه آماده شوید. به عنوان مثال، ممکن است لازم باشد مراحل زیر را انجام دهید:

از چندین ساعت قبل از اندوسکوپی از غذاخوردن یا نوشیدن پرهیز کنید.

چند روز قبل از آندوسکوپی، مصرف داروهای رقیق‌کننده خون را قطع کنید. این کار خطر خونریزی را کاهش می‌دهد. از پزشک خود بپرسید که مصرف کدام داروها را باید قطع کنید و بپرسید که چه زمانی باید دوباره مصرف داروها را شروع کنید.

برای خارج‌کردن مدفوع از روده، ملین مصرف کنید یا از انما استفاده کنید. فقط برای انجام انواع خاصی از آندوسکوپی (مثلا کولونوسکوپی) باید این کار را انجام دهید.

بیمه، هزینه و رضایت: قبل از جلسه اندوسکوپی از کارگزار بیمه خود بپرسید که چه هزینه‌هایی را پوشش می‌دهد. ببینید که خودتان چقدر باید بپردازید. به‌محض ورود به مطب پزشک یا بیمارستان از شما می‌خواهند که فرم رضایت‌نامه را امضا کنید. این فرم بیان می‌کند که شما مزایا و خطرات این آزمایش را می‌دانید و با انجام آن موافق هستید.

در طول اندوسکوپی

در اکثر روش‌های آندوسکوپی نیازی نیست که شب را در بیمارستان سپری کنید. بسته به نوع اندوسکوپی ممکن است نوعی داروی بیهوشی دریافت کنید. داروی بیهوشی مسیر آگاهی از درد را مسدود می‌کند. بسته به نوع داروی بیهوشی ممکن است در طول عمل بیدار، خواب‌آلود یا خواب باشید. تیم مراقبت سلامت شما پس از دریافت داروی بیهوشی ‌خدمات «مراقبت بعد از بیهوشی» ارائه می‌دهد که شامل پایش دما، فشار خون و ضربان قلب شما است.

پزشک شما در طول عمل تصاویر به‌دست‌آمده از آندوسکوپ را بررسی و احتمالاً ثبت می‌کند. پزشک همچنین دیگر اقدامات لازم مثل جمع‌آوری بافت به منظور آزمایش را نیز از این طریق آندوسکوپی انجام می‌دهد.

بعد از آندوسکوپی

پس از انجام آندوسکوپی باید در بخش ریکاوری استراحت کنید. ممکن است عوارض جانبی خفیفی تجربه کنید. عوارض جانبی به نوع اندوسکوپی بستگی دارد و ممکن است شامل درد و خشکی گلو یا نفخ و گاز باشد.

بسته به نوع داروی بیهوشی دریافتی شما ممکن است لازم باشد کسی شما را به خانه برساند.

پس از بازگشت به خانه چه انتظاراتی باید داشته باشیم؟

مشکلات ناشی از آندوسکوپی متداول نیستند، اما ممکن است رخ دهند. این مشکلات شامل مواردی از قبیل ایجاد سوراخ یا پارگی در محل معاینه، خونریزی یا عفونت هستند.

در صورت بروز هر یک از علائم زیر فوراً با پزشک خود صحبت کنید:

  • تب
  • استفراغ
  • درد قفسه سینه
  • مدفوع غیرطبیعی
  • تنگی نفس
  • درد شکمی شدید یا سایر علائم غیرمعمول

پیشرفت‌های آندوسکوپی

روش‌های جدید اندوسکوپی را برای افراد بیش‌ازپیش راحت کرده‌اند. این روش‌های جدید تشخیص بیماری‌ها را نیز برای پزشکان آسان‌تر می‌کنند.

تصویر برداری از اندام داخلی

آندوسکوپ چیست؟

پزشک طی آندوسکوپی ابزاری به نام اندوسکوپ را وارد بدن فرد می‌کند. بیشتر آندوسکوپ‌ها لوله‌های نازکی هستند که در انتهای خود لامپی قوی و دوربین کوچک دارند. طول و انعطاف‌پذیری آندوسکوپ به این بستگی دارد که پزشک قرار است کدام قسمت بدن را ببیند.

به عنوان مثال، یک آندوسکوپ سفت (غیرانعطاف‌پذیر) به پزشک کمک می‌کند تا مفاصل را مشاهده کند. و یک آندوسکوپ انعطاف‌پذیر به پزشک کمک می‌کند تا داخل کولون را مشاهده کند.

ابزارهای اندوسکوپی

آندوسکوپ‌ها معمولاً یک کانال (مجرا) دارند که پزشک از طریق آن می‌تواند ابزارهای لازم را وارد کند. این ابزارها بافت را جمع‌آوری می‌کنند یا برای ارائه درمان هستند. انواع ابزارها عبارتند از:

  • پنس انعطاف‌پذیر: این ابزارها که شبیه به انبردست هستند از بافت نمونه می‌گیرند.
  • پنس بیوپسی: این ابزارها یک نمونه بافت یا زائده مشکوک را برمی‌دارند.
  • برس‌های سیتولوژی: این ابزارها نمونه‌های سلولی می‌گیرند.
  • پنس مخصوص برداشتن بخیه: این ابزارهای برای برداشتن بخیه‌های درون بدن هستند.
  • چرا ممکن است به آندوسکوپی احتیاج پیدا کنید

چرا آندوسکوپی انجام می‌شود؟

پزشک ممکن است به دلایل مختلفی انجام اندوسکوپی را توصیه کند:

برای غربالگری و پیشگیری از سرطان: به عنوان مثال، پزشکان از نوعی آندوسکوپی به نام کولونوسکوپی برای غربالگری سرطان روده بزرگ استفاده می‌کنند. ممکن است پزشک طی کولونوسکوپی برجستگی‌هایی به نام پولیپ را بردارد. اگر پولیپ‌ها برداشته نشوند می‌توانند به سرطان تبدیل شوند.

برای تشخیص بیماری یا یافتن علت علائم: نوع آندوسکوپی که پزشک توصیه می‌کند به این بستگی دارد که کدام قسمت از بدن قرار است بررسی شود.

برای درمان: پزشکان از آندوسکوپ برای  برخی درمان‌ها استفاده می‌کنند. درمان‌هایی که ممکن است در آنها آندوسکوپ استفاده شود عبارتند از:

جراحی لاپاراسکوپی که از طریق یک سری برش‌های کوچک در پوست انجام می‌شود

لیزر درمانی که از یک پرتوی نوری قدرتمند برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند

تخریب با اشعه مایکروویو که از حرارت برای از بین بردن بافت سرطانی استفاده می‌کند.

برداشتن مخاطی با آندوسکوپی یا تخلیه زیر مخاطی با اندوسکوپی یک روش جراحی است که از آندوسکوپ استفاده می‌کند.

درمان فوتودینامیک (PDT) که بعد از تزریق ماده حساس به نور به درون تومور، آن را با لیزر از بین می‌برد.

تحویل دارو (دارو رسانی) که به آن تجویز دارو نیز گفته می‌شود.

اندوسکوپی چیست

انواع آندوسکوپی

متداول‌ترین انواع آندوسکوپی در زیر ذکر شده‌اند:

نام روشنام ابزارناحیه یا اندام مورد مشاهدهنحوه رسیدن آندوسکوپ به ناحیه مورد نظر
آنوسکوپی آنوسکوپ مقعد و / یا رکتوم ورود از طریق مقعد
آرتروسکوپیآرتروسکوپمفاصلورود از طریق یک برش کوچک بالای مفاصل
برونسکوپیبرونسکوپنای یا لوله هوا و ریه‌هاورود از طریق دهان
کولونوسکوپیکولونسکوپکل طول کولون و روده بزرگورود از طریق مقعد
کولپوسکوپیکولپوسکوپواژن و دهانه رحمبعد از اینکه ابزاری به نام اسپکولوم واژن را متسع می‌کند، این ابزار در دهانه واژن قرار می‌گیرد. این ابزار وارد بدن نمی‌شود
سیستوسکوپیسیستوسکوپدرون مثانهورود از طریق مجرای ادراری
ازوفاگوسکوپیازوفاگوسکوپمریورود از طریق دهان
گاستروسکوپیگاستروسکوپمعده و دوازدهه (دئودنوم) که ابتدای روده کوچک استورود از طریق مقعد
لاپروسکوپیلاپاروسکوپمعده، کبد یا دیکر اندام‌های شکمی از جمله اندام‌های تولید مثلی زنانه مثل رحم، تخمدان و لوله‌های فالوپورود از طریق یک برش جراحی کوچک در شکم
لارنگوسکوپیلارنگوسکوپحنجره یا جعبه صوتیورود از طریق دهان
نورواندوسکوپینورواندوسکوپنواحی از مغزورود از طریق یک برش کوچک در مغز
سیگموئیدوسکوپیسیگموئیدوسکوپکولون سیگموییدورود از طریق مقعد
توراکوسکوپیتوراکوسکوپپرده جنب، که پوشش دو غشایی ریه‌ها است و حفره سینه را می‌پوشاند، و ساختارهایی که قلب را پوشش می‌دهندورود از طریق یک برش جراحی کوچک در سینه
پروکتوسکوپیپروکتوسکوپرکتوم و کولون سیگمویید (خم روده) که بخش پایینی کولون استورود از طریق مقعد

پیشرفت‌های آندوسکوپی

روش‌های جدید اندوسکوپی را برای افراد بیش از پیش راحت کرده‌اند. این روش‌های جدید تشخیص بیماری‌ها را نیز برای پزشکان آسان‌تر می‌کنند.

روش‌های جدید آندوسکوپی عبارتند از:

  • آندوسکوپی مجازی
  • کولونوسکوپی مجازی
  • برونکوسکوپی مجازی: برای مشاهده درون ریه‌ها
  • آندوسکوپی با کپسول (کپسول اندوسکوپی)

آندوسکوپی مجازی:

در اندوسکوپی مجازی برخلاف اندوسکوپی استاندارد، پزشک آندوسکوپ را وارد بدن نمی‌کند. این آزمایش‌ها شامل سی تی اسکن (CT) از بخش‌های نازک بدن است. کامپیوتر این تصاویر را ترکیب می‌کند و نمای کامل‌تری ایجاد می‌کند.

محققان همچنان درحال مطالعه این نوع آندوسکوپی و دیگر انواع آندوسکوپی مجازی هستند:

کولونوسکوپی مجازی:

این آزمایش برای مشاهده درون کولون است. افرادی که این آزمایش را انجام می‌دهند همچنان باید همان داروهای تمیز کننده روده را استفاده کنند. در صورت وجود پولیپ نیز به کولونوسکوپی سنتی احتیاج خواهد بود.

آندوسکوپی با کپسول (کپسول اندوسکوپی):

یک بیمار کپسول کوچک به اندازه کپسول ویتامین را که دارای دوربین است می‌بلعد. این دوربین از درون مری، معده و روده کوچک عکس می‌گیرد. این دستگاه که تقریبا ۸ ساعت باید آن را همراه داشته باشید تصاویر را ثبت می‌کند. سپس پزشک این تصاویر را بررسی می‌کند.

profile
نویسنده :

دکتر بــرنا فــرازمـند

متخصص رادیوتراپی و انکولوژی

«تصمیم‌گیری آگاهانه» حق اساسی هر فرد است. ما در سایت drfarazmand.com با ارائه دقیق‌ترین و به‌روز‌ترین اطلاعات در مورد انواع سرطان و پاسخ به سوالات شما، کمک می‌کنیم بهترین انتخاب‌ها را داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *