انکولوژی چیست و انکولوژی کیست
اصول پایه‌ای سرطان

انکولوژی چیست؟ انکولوژیست کیست؟

تاریخ انتشار : ۲۶ مهر ۱۴۰۰ آخرین بروز رسانی مقاله: 18 آبان 1402 1537 بازدید 1 نظر

انکولوژی، یکی از شاخه‌های پزشکی است که به تشخیص، درمان و پیشگیری از سرطان می‌پردازد. در این مقاله، تعریف انکولوژی و اهمیت آن در جامعه پزشکی بیان می‌شود. همچنین درباره انکولوژی و انکولوژیست و انواع مختلف متخصصین سرطان اطلاعاتی کسب خواهیم کرد .

انکولوژی چیست؟

انکولوژی (Oncology) یا سرطان‌شناسی ، زیرشاخه‌ای از پزشکی است که به تشخیص، درمان و پیشگیری از سرطان می‌پردازد. درمان سرطان در انکولوژی معمولا با روش‌های جراحی، درمان دارویی و رادیوتراپی (پرتو درمانی) صورت می‌پذیرد.

همانطور که در مقاله «سرطان چیست» گفته‌ایم، کلمه «انکو» (onco) در یونانی به معنای تورم یا توده است. این کلمه را به صورت «آنکو» هم تلفظ می‌کنند. «لوژی» هم از ریشه یونانی است و نشان‌دهنده یک رشته تحصیلی است که موضوع خاصی (کلمه قبل آن) را بررسی می‌کنند. مثلا میکروبیولوژی، علم شناخت میکروب‌ها و ایدئولوژی به معنای عقیده-شناسی است. بنابراین انکولوژی را می‌توان «دانش شناخت و درمان سرطان» یا «سرطان‌شناسی» ترجمه کرد.

انکولوژی «دانش شناخت و درمان سرطان» یا «سرطان‌شناسی» است. انکولوژی حوزه پزشکی پیچیده‌ای است که نیازمند تخصص و تجربه است.

متخصص انکولوژی یا انکولوژیست کیست؟

انکولوژیست کیست؟

انکولوژیست یا متخصص انکولوژی، پزشکی است که در زمینه تشخیص، درمان، پیگیری و مراقبت از بیماران مبتلا به سرطان تخصص دارد. این پزشکان ، متخصص در علم انکولوژی (پزشکی سرطان) هستند و دارای دانش و تجربه لازم برای تشخیص صحیح، ارزیابی و مدیریت سرطان در انواع مختلف آن می‌باشند. انکولوژیست براساس نوع، مرحله بیماری و شرایط بیمار، برنامه درمانی را مشخص می‌کند و بر اساس زمینه تخصصی خود بیماران را درمان می‌کند. همچنین وی به کنترل عوارض درمان سرطان می‌پردازد. انکولوژیست را می‌توان متخصص سرطان یا سرطان‌شناسی ترجمه کرد.

انکولوژیست‌ها به طور عمده در مراکز تخصصی سرطان، بیمارستان‌ها و مراکز درمانی که درمان سرطان ارائه می‌دهند، فعالیت می‌کنند. آنها با استفاده از روش‌های مختلف تشخیصی مانند آزمایش‌های خونی، تصویربرداری (مانند CT و MRI)، بیوپسی و سایر روش‌های تشخیصی پیشرفته، به تعیین نوع و مرحله سرطان در بیماران می‌پردازند.

وقتی صحبت از انکولوژیست می‌شود، معمولا منظور پزشکانی هستند که در درمان بیمار نقش دارند. اما، پزشکان دیگری نیز وجود دارند که در تشخیص یا مدیریت عوارض درمان نقش ایفا می‌کنند. به عنوان مثال، در رشته «کاردیوانکولوژی» به پیشگیری، تشخیص و درمان عوارض قلبی که در نتیجه سرطان یا درمان آن به وجود می‌آید پرداخته می‌شود.

انکولوژی زنان چیست؟

انکولوژی زنان ، شاخه ای از پزشکی است که در حوزه تشخیص و درمان سرطان‌های زنان کاربرد دارد . متخصصین رشته انکولوژی زنان، پزشکانی هستند که تخصص زنان و زایمان را دریافت کرده‌اند و سپس دوره فلوشیپ فوق تخصصی در زمینه درمان سرطان‌های زنان را دیده‌اند. توصیه می‌شود جراحی سرطان‌های رحم، تخمدان و دهانه رحم توسط این گروه از پزشکان صورت پذیرد.

وظایف انکولوژیست زنان

انکولوژیست زنان ، بیماران را در طول مراحل مختلف بیماری (تشخیص ، درمان و پیگیری) همراهی می‌کند.مهم‌ترین وظایف انکولوژیست زنان عبارتند از :

  • تشخیص سرطان زنان
  • انجام جراحی‌های زنان به منظور برداشت تومورها
  • ارائه مشاوره و پشتیبانی به بیماران و خانواده‌هایشان
  • مشارکت در پژوهش‌ها و آزمایشات بالینی جهت پیشرفت در درمان سرطان

به‌طور کلی ، انکولوژی زنان به عنوان یک تخصص مهم در پیشگیری ، تشخیص و درمان سرطان های زنان به‌شمار می‌رود .

انواع انکولوژیست ها

به علت آنکه درمان بیشتر سرطان‌ها، ترکیبی از روش‌های مختلف است، و به علت پیچیدگی‌های تشخیص و درمان سرطان، انواع مختلفی از آنکولوژیست وجود دارد و متخصصین دیگری نیز در این فرایندها دخیل هستند.

چهار دسته اصلی انکولوژیست‌ها در ایران عبارتند از:

  • جراحی سرطان یا surgical oncology: وظیفه درمان سرطان با جراحی را بر عهده دارد.
  • خون و سرطان بالغین یا هماتولوژی-انکولوژی یا مدیکال انکولوژی: این پزشکان به درمان سرطان با دارو می‌پردازند. همچنین در درمان بیماری‌های خونی و پیوند مغز استخوان تخصص دارند.
  • رادیوتراپی-انکولوژی یا رادیوانکولوژی یا کلینیکال انکولوژی: این پزشکان به درمان سرطان با پرتودرمانی (رادیوتراپی) و دارودرمانی می‌پردازند.
  • انکولوژی اطفال یا خون و سرطان کودکان یا هماتوانکولوژی کودکان: با توجه به ملاحظات خاصی که درمان دارویی سرطان در کودکان دارد، درمان سرطان اطفال توسط گروه دیگری از متخصصین انجام می‌شود.

دقت کنید که ممکن است گاهی در ایران از واژه «انکولوژیست» برای اشاره خاص به پزشکی استفاده شود که درمان دارویی و علی‌الخصوص شیمی درمانی بیمار را انجام می‌دهد.

منظور از دارودرمانی در بالا تمام روش‌های دارویی ضد سرطان است. از جمله: شیمی درمانی، هورمون درمانی، درمان تارگت و ایمونوتراپی.

برای مراجعه به متخصص شیمی درمانی کلیک کنید.

همانطور که گفتم این چند رشته، رشته‌های اصلی درمان سرطان هستند. اما به علت پیچیدگی درمان‌ها، علی‌الخصوص درمان‌های جراحی، فوق تخصص و فلوشیپ‌های اختصاصی جراحی تومورهای مختلف نیز وجود دارد:

  • اوروانکولوژی (یوروانکولوژی) یا سرطان شناسی دستگاه ادراری و تناسلی: جراحی تومورهای دستگاه ادراری-تناسلی، مانند جراحی پروستات و مثانه را انجام می‌دهند.
  • افتالموانکولوژی یا فلوشیپ سرطان چشم: جراحی تومورهای چشم را بر عهده دارند.
  • انکولوژی سروگردن یا فلوشیپ تومورهای سروگردن: جراحی تومورهای سر و گردن، مانند سرطان حنجره، تیروئید، زبان و حلق را بر عهده دارند.
  • ارتوپدیک انکولوژی یا فلوشیپ جراحی تومورهای استخوانی و عضلانی: جراحی تومورهای بافت نرم و استخوان، مانند تومورهای دست و پا را عهده‌دار هستند.
  • انکولوژی زنان یا gynecologic oncology: به درمان تومورهای دستگاه جنسی و تولید مثلی زنان، مانند سرطان رحم، دهانه رحم و تخمدان می‌پردازند.
انکولوژی چیست

وظایف دکتر انکولوژیست

پزشک  انکولوژیست ، فرایند مراقبت از بیمار را در طول دوره بیماری بر عهده دارد. وظایف انکولوژیست عبارتند از:

  • درخواست و توصیه آزمایش‌ها و تصویربرداری‌ها برای قطعی شدن تشخیص سرطان و تعیین مرحله آن
  • توضیح تشخیص، نوع و مرحله آن و گزینه‌های درمانی بیمار به وی
  • تصمیم‌گیری در مورد درمان ارجح بر اساس شرایط بیمار و بیماری و صحبت با بیمار، ترجیحا در قالب یک تیم چندتخصصی (*)
  • تجویز بهترین درمان در حیطه تخصصی خود
  • کمک به کنترل علائم و عوارض بیماری و درمان آن
  • ارجاع و مشاوره با سایر متخصصین در صورت نیاز
  • پیگیری پس از درمان برای شناسایی عود و کنترل عوارض بلندمدت

(*) همانطور که در بالا نیز گفته شد تیم درمان سرطان شامل چندین انکولوژیست در زمینه‌های تخصصی مختلف و مجموعه‌ای از پزشکان و سایر کادر سلامت است. این تیم با همکاری یکدیگر برنامه درمانی بیمار را تنظیم می‌کنند. به این تیم، تیم چند تخصصی یا تیم چند رشته‌ای گفته می‌شود.

انکولوژیست

زمان مراجعه به متخصص انکولوژی

معمولاً بهترین زمان برای مراجعه به متخصص آنکولوژی در صورت وجود علائم یا عوارض مشکوک سرطان است. در زیر شرایطی که ممکن است نیاز به مراجعه به متخصص آنکولوژی داشته باشید را بررسی می‌کنیم:

  • تشخیص سرطان: اگر شما یا فردی در خانواده‌تان تشخیص سرطان دریافت کرده‌ید، ممکن است نیاز به مشاوره و ارزیابی توسط متخصص آنکولوژی باشد. انکولوژیست می‌تواند با استفاده از آزمایش‌ها و تصویربرداری مناسب، نوع و مرحله سرطان را تشخیص دهد و برنامه درمانی مناسب را تعیین کند.
  • علائم مشکوک به سرطان: اگر علائمی تجربه می‌کنید که ممکن است نشان‌دهنده وجود سرطان باشند،  مانند تغییرات غیرعادی در پوست، توده‌های ناشناخته، خونریزی غیرمعمول، سفتی یا تورم در بخشی از بدن، سر درد مزمن و بی‌دلیل، از دست دادن وزن بدون دلیل قابل توجه و خستگی مداوم، بهتر است به یک متخصص آنکولوژی مراجعه کنید.
  • ارجاع از پزشکان دیگر: در صورتی که پزشک عمومی یا پزشک متخصص دیگر مشکوک به وجود سرطان شود، ممکن است شما را به یک متخصص آنکولوژی ارجاع دهد تا اقدامات تشخیصی دقیق‌تری انجام شود.
  • پیگیری بعد از درمان سرطان: اگر قبلاً سابقه سرطان داشته‌اید و تحت درمان قرار گرفته‌اید، مراجعه منظم به متخصص آنکولوژی جهت پیگیری و ارزیابی پاسخ به درمان بسیار مهم است.

در هر صورت، همیشه مناسب است با پزشک خود در مورد علائم، نگرانی‌ها و نیازهای خود صحبت کرده و از او راهنمایی درباره زمان مناسب برای مراجعه به متخصص انکولوژی دریافت کنید.

چند اصطلاح خاص

تومور بورد

گاهی ممکن است فرایند تشخیص یا تعیین درمان بیمار دشوار باشد. در این شرایط، ممکن است بیمار به یک تومور بورد ارجاع داده شده یا برده شود. تومور بورد، جلسه‌ای متشکل از تیم چند تخصصی تشخیص و درمان سرطان است (آنکولوژیست‌ها و سایر متخصصین) که با کمک یکدیگر بهترین برنامه تشخیصی-درمانی بیمار را تعیین می‌کنند.

ممکن است پزشک شما، از واژه «کمیسیون پزشکی» برای اشاره به تومور بورد استفاده کند.

رادیوتراپیست

در اصطلاح جهانی، رادیوتراپیست به کارشناسان رادیوتراپی گفته می‌شود که تحت نظر متخصص رادیوتراپی – انکولوژی به پرتودرمانی بیماران می‌پردازند. در ایران، گاهی بعضی از پزشکان یا بیماران، این اصطلاح را اشتباها برای متخصص رادیوتراپی – انکولوژی به کار می‌برند.

کارشناس پرتو درمانی، تکنولوژیست رادیوتراپی در حال تنظیم دستگاه

متخصص شیمی درمانی

همانطور که در متن گفته شد، شیمی درمانی ممکن است توسط متخصصین مختلفی تجویز شود. گاهی زمانی که نمی‌دانیم شیمی‌درمانی بیمار توسط چه متخصصی انجام شده یا قرار است انجام شود از این عبارت کلی استفاده می‌کنیم. در واقع متخصص شیمی درمانی یک تخصص جداگانه نیست، بلکه برای اشاره به انکولوژیستی که مسئول شیمی‌درمانی بیمار است به کار می‌رود.

متخصص رادیوتراپی

همانطور که گفته شد تنها یک رشته تخصصی، پرتو درمانی بیماران سرطانی (چه بالغین و چه اطفال) را بر عهده دارد. بنابراین وقتی از این عبارت استفاده می‌شود، منظور همان متخصصین رادیوتراپی – انکولوژی هستند.

نتیجه گیری

انکولوژی شاخه‌ای از پزشکی است که عمدتا در تشخیص و درمان بیماران مبتلا به سرطان نقش دارد. دکتر انکولوژی ممکن است در زمینه درمان بیمار با جراحی، شیمی درمانی و یا رادیوتراپی در بالغین یا اطفال نقش داشته باشند.با توجه به پیچیدگی‌های تشخیص و درمان سرطان، چندین رشته انکولوژی وجود دارد و متخصصین مختلف دیگری نیز در این زمینه نقش ایفا می‌کنند.

سوالات رایج

آیا برای مراجعه به متخصص آنکولوژی نیاز به معرفی از پزشک عمومی داریم؟

بسیاری از موارد، برای مراجعه به متخصص آنکولوژی نیاز به معرفی از پزشک عمومی یا پزشک متخصص دیگر ندارید. شما می‌توانید به طور مستقیم به متخصص آنکولوژی مراجعه کنید.

فلوشیپ انکولوژی چیست؟

انکولوژی یعنی سرطان‌شناسی. فلوشیپ مدرکی بالاتر از تخصص است؛ دوره آموزشی فلوشیپ بعد از تخصص، حدود ۳ ماه تا ۲ سال طول می‌کشد. متخصصین چندین رشته در ایران می‌توانند فلوشیپ انکولوژی مربوط به رشته خود را دریافت کنند: فلوشیپ جراحی سرطان، دکتر انکولوژی زنان، فلوشیپ اورو-انکولوژی و فلوشیپ انکولوژی سروگردن.

انکولوژی یا آنکولوژی؟ کدام درست است؟

اُنکُلُژی نزدیک به تلفظ فرانسوی و انگلیسی این کلمه است. تلفظ آمریکایی این کلمه چیزی شبیه آنکالژی است. در گذشته اکثر تلفظ‌های پزشکی در ایران مشابه نسخه فرانسوی آن بود، در سال‌های اخیر با افزایش استفاده از منابع آمریکایی، افراد بیشتری سعی می‌کنند از تلفظ آمریکایی استفاده کنند، هر چند در عمل نسخه نهایی چیزی بینابینی است.

انکولوژیست‌ها چه نوع سرطان‌ها را مورد بررسی و درمان قرار می‌دهند؟

انکولوژیست‌ها در تشخیص، درمان و مراقبت از انواع مختلف سرطان‌ها تخصص دارند. آنها می‌توانند در بررسی و مدیریت سرطان‌ها نقش داشته باشند

profile
نویسنده :

دکتر بــرنا فــرازمـند

متخصص رادیوتراپی و انکولوژی

«تصمیم‌گیری آگاهانه» حق اساسی هر فرد است. ما در سایت drfarazmand.com با ارائه دقیق‌ترین و به‌روز‌ترین اطلاعات در مورد انواع سرطان و پاسخ به سوالات شما، کمک می‌کنیم بهترین انتخاب‌ها را داشته باشید

محسن رشیدی

سربلند و سرافراز باشید جناب دکتر واقعا مقاله ی کامل و جامعی بود !

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *