آیا عمل جراحی سرطان سینه عوارضی هم دارد؟ این سوالی است که ذهن بسیاری از عزیزانی را که با بیماری سرطان سینه دست و پنجه نرم می‌کنند، به خود مشغول کرده است. در این مقاله قصد داریم به‌طور شفاف و صادقانه به این سوال پاسخ دهیم و شما را با عوارض احتمالی پس از این عمل جراحی آشنا کنیم.

آگاهی از عوارض احتمالی نه تنها به شما کمک می‌کند تا برای آن‌ها آماده‌تر باشید، بلکه به شما قدرت می‌دهد تا با پزشک خود بهتر همکاری کرده و بهترین تصمیمات را برای سلامتی خود بگیرید.

مهم ترین عوارض بعد از سرطان سینه

عمل جراحی سرطان پستان یکی از روش‌های اصلی درمان این بیماری است که با وجود موفقیت‌آمیز بودن، ممکن است با برخی عوارض همراه باشد. البته این عوارض باتوجه به شرایط فرد و قوای جسمانی متفاوت است اما شناخت آنها به شما کمک می‌کند تا با پزشک خود در مورد بهترین راه‌های مدیریتشان صحبت کنید. در ادامه به هرکدام از این عوارض می‌پردازیم.

حساسیت به داروی بیهوشی

این عارضه می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد، ازجمله موارد زیر:

1. برخی افراد به ترکیبات خاصی که در داروهای بیهوشی استفاده می‌شود، آلرژی دارند.
2. اگر فرد سابقه واکنش‌های آلرژیک به داروها یا مواد دیگر داشته باشد، احتمال حساسیت به داروهای بیهوشی در او بیشتر است.
3. گاهی اوقات، حساسیت به داروهای بیهوشی می‌تواند ریشه در عوامل ژنتیکی داشته باشد.
4. علائم حساسیت به داروهای بیهوشی می‌تواند بسیار متفاوت باشد و از خارش و کهیر ساده تا مشکلات تنفسی شدید متغیر باشد. برخی از علائم شایع شامل تنگی نفس، کهیر و خارش، ورم صورت، لب‌ها یا گلو، سرگیجه و سبکی سر، تپش قلب و کاهش فشار خون می‌شود.

تخلیه زخم

تخلیه زخم یکی از اقدامات معمول پس از جراحی سرطان سینه است و به منظور جلوگیری از تجمع مایع، خون یا عفونت در محل جراحی انجام می‌شود. این عمل با استفاده از لوله‌های کوچکی به نام درن انجام شده که در زیر پوست قرار می‌گیرند.

پس از جراحی، بدن مایعی تولید می‌کند که می‌تواند در محل جراحی جمع شود. این مایع باعث تورم، درد و افزایش خطر عفونت می‌شود. بنابراین تخلیه مایع اضافی به کاهش خطر عفونت کمک می‌کند. با تخلیه مایع، زخم سریع‌تر بهبود می‌یابد و بروز عوارض کاهش می‌یابد.

خونریزی در محل جراحی

این خونریزی معمولا خفیف بوده و با فشار مستقیم بر روی زخم قابل کنترل است. با این حال، در برخی موارد ممکن است شدیدتر بوده و نیاز به مداخله پزشکی داشته باشد. عوامل مختلفی مانند نوع جراحی، اندازه تومور، وضعیت انعقادی خون و مهارت جراح بر میزان خونریزی تاثیرگذار هستند.

توجه داشته باشید که خونریزی خفیف بعد از این عمل جراحی طبیعی است و معمولا جای نگرانی ندارد. رعایت مراقبت‌های بعد از عمل مانند عدم بلند کردن اجسام سنگین، استراحت کافی و استفاده از داروهای تجویز شده توسط پزشک می‌تواند به کاهش این خطر کمک کند.

آمبولی

آمبولی به معنای مسدود شدن یک رگ خونی توسط لخته خون است. این لخته می‌تواند از محل جراحی یا سایر نقاط بدن جدا شده و به ریه‌ها یا سایر اندام‌های حیاتی برسد.

اگر می‌خواهید بدانید، چرا آمبولی بعد از عمل سرطان سینه اتفاق می‌افتد؟ باید گفت بعد از جراحی، به‌دلیل درد و بی‌حسی، بیماران معمولا کمتر حرکت می‌کنند. این عدم تحرک باعث کند شدن جریان خون در پاها شده و خطر تشکیل لخته را افزایش می‌دهد. به‌علاوه برخی بیماری‌ها مانند مشکلات قلبی، عروقی و لخته شدن خون، خطر آمبولی را افزایش می‌دهند.

علائم آمبولی بسته به محل گیر افتادن لخته متفاوت است اما برخی از علائم شایع آن شامل موارد زیر است:

1. تنگی نفس
2. درد قفسه سینه
3. سرفه
4. سرگیجه و سبکی سر
5. تپش قلب
6. کبودی پوست
7. تورم در پاها

تغییر در حس سینه

این تغییرات حس می‌تواند به دلایل مختلفی ازجمله آسیب به اعصاب حسی در حین عمل سرطان سینه، برداشتن غدد لنفاوی زیر بغل و یا درمان‌های بعدی مانند پرتودرمانی رخ دهند. همچنین شامل بی‌حسی، گزگز، سوزش یا احساس کشش در ناحیه سینه و یا زیر بغل هستند. شدت و نوع آنها در هر فرد متفاوت بوده و می‌تواند به مرور زمان بهبود یابد یا دائمی شود.

مدت زمان بهبودی و بازگشت حس طبیعی به عوامل مختلفی ازجمله نوع جراحی، میزان آسیب به اعصاب و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد.

درد دست

این درد معمولا به دلیل برداشتن غدد لنفاوی در زیر بغل ایجاد می‌شود. غدد لنفاوی نقش مهمی در تخلیه مایعات اضافی از بافت‌ها دارند. با برداشتن این غدد، سیستم لنفاوی دچار اختلال شده و مایع لنفاوی در دست و بازو تجمع می‌یابد.

تجمع مایع باعث تورم و در نتیجه درد می‌شود. شدت درد و تورم در افراد مختلف متفاوت بوده و ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشد. همچنین، این درد ممکن است به تدریج با گذشت زمان بهبود یابد یا به‌صورت مزمن باقی بماند.

افسردگی و احساس از دست دادن هویت جنسی

پس از جراحی سرطان سینه، تغییر در ظاهر بدن و تجربه از دست دادن بخشی از بدن می‌تواند باعث احساس فقدان، کاهش اعتمادبه‌نفس و بحران هویت جنسی در بسیاری از زنان شود. این احساسات کاملاً طبیعی‌اند و به‌هیچ‌وجه نشانه ضعف روانی نیستند.

حمایت خانواده، گفت‌وگو با روان‌درمانگر و شرکت در جلسات گروهی بیماران، می‌تواند روند پذیرش را تسهیل کند. گاهی بازسازی سینه یا استفاده از پروتزهای پزشکی به بیماران کمک می‌کند تا دوباره احساس کامل بودن و جذابیت خود را بازیابند.

درمان روان‌شناختی، مشاوره جنسی و گفت‌وگو صادقانه با همسر نیز از مؤثرترین روش‌های بازگرداندن کیفیت زندگی پس از جراحی است.

ورم لنفاوی بعد از عمل سرطان سینه

ورم لنفاوی (Lymphedema) یکی از شایع‌ترین عوارض پس از برداشت غدد لنفاوی در ناحیه زیربغل است. این عارضه به‌دلیل تجمع مایع لنف در بازو و سینه ایجاد می‌شود و معمولاً با تورم، احساس سنگینی و سفتی پوست همراه است.

درمان آن شامل فیزیوتراپی تخصصی، بانداژ فشاری، ورزش‌های بازتوانی و مراقبت از پوست است. بیماران باید از انجام کارهایی که فشار زیادی به بازوی جراحی‌شده وارد می‌کند، خودداری کنند و در صورت بروز تورم یا قرمزی، سریعاً به پزشک مراجعه نمایند.

پیشگیری، مهم‌تر از درمان است؛ انجام حرکات آرام دست و شانه از روزهای ابتدایی پس از عمل می‌تواند خطر بروز ورم لنفاوی را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.

خشکی و گرفتگی شانه

بسیاری از بیماران پس از جراحی، به‌ویژه در صورت برداشت غدد لنفاوی، دچار خشکی یا گرفتگی شانه می‌شوند. علت این مشکل معمولاً چسبندگی بافت‌ها و کاهش تحرک مفصل در اثر درد و بی‌حرکتی طولانی‌مدت است.

تمرینات فیزیوتراپی ملایم، ماساژ درمانی، گرم‌کردن تدریجی عضلات و اصلاح وضعیت بدن از روش‌های اصلی بهبود هستند.

در برخی بیماران، بی‌حسی بازو یا احساس کشیدگی در محل بخیه نیز دیده می‌شود که معمولاً با گذشت زمان و تمرینات صحیح بهبود می‌یابد.

نقش فیزیوتراپیست در این مرحله حیاتی است؛ چراکه برنامه تمرینی باید متناسب با نوع جراحی، وضعیت عضلانی و آستانه درد بیمار تنظیم شود.

سروما بعد از جراحی سرطان سینه

سروما یکی از عوارض شایع پس از جراحی سرطان سینه است و به تجمع مایع شفاف در محل زخم یا زیر بغل گفته می‌شود. این مایع معمولاً در نتیجه برداشتن بافت‌ها یا غدد لنفاوی ایجاد می‌شود و در بیشتر موارد طی چند هفته خودبه‌خود جذب می‌گردد.

در صورت مشاهده علائمی مانند تورم ناگهانی، قرمزی یا ترشح از محل زخم باید سریعاً با پزشک تماس گرفت؛ زیرا در موارد نادر ممکن است سروما به عفونت تبدیل شود. با مراقبت صحیح و پیگیری منظم، این عارضه معمولاً بدون عارضه جدی برطرف می‌شود.

پیشگیری و مراقبت از سروما

• پیشگیری از ایجاد سروما کاملاً ممکن نیست، اما چند اقدام ساده می‌تواند احتمال بروز آن را کاهش دهد:
• استفاده از درن جراحی (drain) تا زمان کاهش ترشح مایع به کمتر از مقدار استاندارد
• اجتناب از فعالیت‌های سنگین یا حرکات ناگهانی شانه در هفته‌های اول
• استفاده از گن یا سینه‌بند فشاری مخصوص برای کمک به جذب سریع‌تر مایع
• پیگیری دقیق با جراح جهت بررسی حجم ترشحات و روند بهبود

در صورت ایجاد سروما، تخلیه چندباره ممکن است لازم باشد، اما معمولاً پس از گذشت چند هفته، ترشحات متوقف شده و فضای جراحی به‌صورت طبیعی ترمیم می‌شود.

مقابله با عوارض بعد از عمل سرطان سینه

مقابله با عوارض پس از عمل صرفاً به درمان جسمی محدود نمی‌شود؛ بلکه رویکرد چندجانبه پزشکی، روانی و اجتماعی می‌طلبد.

• پایش منظم توسط پزشک و انجام سونوگرافی‌های دوره‌ای برای اطمینان از عدم بازگشت توده یا عفونت ضروری است.
• تغذیه غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها، مصرف کافی آب و پرهیز از سیگار و الکل در ترمیم زخم و کاهش التهاب بسیار مؤثر است.
• فعالیت بدنی ملایم مانند پیاده‌روی روزانه یا یوگای درمانی به حفظ گردش خون و سلامت عضلانی کمک می‌کند.
• و مهم‌تر از همه، حمایت روانی از بیمار از طریق خانواده، دوستان یا مراکز مشاوره تخصصی است تا حس امید و بازسازی زندگی در او تقویت شود.

در نهایت، بازگشت به زندگی عادی پس از جراحی سرطان سینه کاملاً ممکن است؛ اما نیازمند صبر، مراقبت و پیگیری مداوم است. با همکاری نزدیک بین بیمار و تیم درمان، می‌توان کیفیت زندگی را به سطح قبل از بیماری بازگرداند.

کنترل عوارض جراحی سرطان سینه

حساسیت به داروی بیهوشی

پیش از جراحی، بیمار باید تمام سوابق آلرژیک و دارویی خود را به پزشک بیهوشی اطلاع دهد. در مواردی که سابقه حساسیت وجود دارد، پزشک از داروهای جایگزین یا دوز پایین‌تر استفاده می‌کند.

پس از عمل، مشاهده هرگونه علامت مانند خارش، کهیر یا تنگی نفس باید فوراً گزارش شود. آزمایش‌های قبل از عمل و مانیتورینگ دقیق حین بیهوشی بهترین راه‌های پیشگیری از این عارضه هستند.

تخلیه زخم و مراقبت از درن

برای جلوگیری از تجمع مایع (سروما یا خونابه)، درن موقت زیر پوست قرار داده می‌شود. بیمار باید طبق آموزش پرستار، روزانه حجم مایع را اندازه‌گیری و یادداشت کند.

پانسمان تمیز، خشک و تعویض منظم، از عفونت جلوگیری می‌کند. پس از خارج کردن درن، استفاده از گن یا سینه‌بند فشاری مخصوص به کاهش ورم و جذب مایع کمک می‌کند.

هرگونه قرمزی یا ترشح غیرعادی باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.

خونریزی در محل جراحی

برای پیشگیری از خونریزی، پزشک در پایان عمل لایه‌های بافت را به‌دقت می‌بندد و درن مناسب قرار می‌دهد.

بیمار باید تا چند روز از بلند کردن اجسام سنگین، فشار مستقیم بر زخم و فعالیت زیاد خودداری کند.

در صورت مشاهده ترشح خونی یا افزایش درد و ورم، مراجعه فوری به پزشک ضروری است. مصرف داروهای رقیق‌کننده خون نیز باید طبق دستور پزشک قطع یا تنظیم شود.

آمبولی (لخته خون)

یکی از خطرات بعد از هر جراحی بزرگ است. برای پیشگیری، تحرک زودهنگام پس از عمل (حرکات پا در تخت یا راه‌رفتن آهسته با کمک پرستار) توصیه می‌شود.

پوشیدن جوراب ضد آمبولی و مصرف داروهای رقیق‌کننده طبق نسخه پزشک نیز بسیار مؤثر است.

نوشیدن آب کافی و پرهیز از نشستن یا دراز کشیدن طولانی‌مدت خطر لخته را کاهش می‌دهد. در صورت بروز تنگی نفس یا درد قفسه سینه باید فوراً به اورژانس مراجعه شود.

تغییر در حس سینه و زیر بغل

بی‌حسی، گزگز یا سوزش بعد از جراحی ناشی از آسیب موقتی اعصاب است. این وضعیت معمولاً طی چند ماه بهبود می‌یابد.

برای تسریع ترمیم، ماساژ ملایم، فیزیوتراپی و تمرینات کششی بازو تحت نظر متخصص توصیه می‌شود.

پرهیز از قرار دادن حرارت مستقیم روی پوست بی‌حس، از سوختگی یا آسیب بیشتر جلوگیری می‌کند. در موارد مزمن، درمان‌های نوروتراپی و فیزیوتراپی پیشرفته مفید هستند.

درد و ورم دست

درد یا ورم دست معمولاً به‌دلیل اختلال در جریان لنف پس از برداشت غدد لنفاوی ایجاد می‌شود. برای پیشگیری:

• از انجام حرکات سنگین یا تزریق در دست جراحی‌شده خودداری شود.
• بازو در وضعیت بالاتر از سطح قلب نگه داشته شود تا تخلیه لنف بهتر انجام گیرد.
• ورزش‌های ملایم بازتوانی و فیزیوتراپی روزانه انجام شود.

در صورت تورم شدید یا مداوم، پزشک ممکن است بانداژ فشاری یا مانع لنفاوی تجویز کند.

کنترل عفونت و مراقبت از زخم

برای جلوگیری از عفونت، رعایت کامل بهداشت، استفاده از آنتی‌بیوتیک طبق نسخه و عدم دستکاری بخیه‌ها ضروری است.

پانسمان باید خشک و تمیز باشد. شست‌وشوی دست‌ها پیش از لمس محل زخم اهمیت زیادی دارد. در صورت بروز تب، قرمزی یا ترشح بدبو، باید بلافاصله با پزشک تماس گرفته شود.

سخن پایانی

سرطان سینه یک بیماری پیچیده است و همان‌طور که گفته شد درمان آن نیز می‌تواند عوارض مختلفی به همراه داشته باشد. این عوارض بسته به نوع درمان، مرحله بیماری و ویژگی‌های فردی هر بیمار می‌تواند متفاوت باشد. به یاد داشته باشید که شما تنها نیستید، بسیاری از زنان پس از درمان این سرطان به زندگی عادی خود بازمی‌گردند. با حمایت و مراقبت مناسب، شما نیز می‌توانید بر این چالش غلبه کنید.

نویسنده :

دکتر بــرنا فــرازمـند

متخصص رادیوتراپی و انکولوژی

«تصمیم‌گیری آگاهانه» حق اساسی هر فرد است. ما در سایت drfarazmand.com با ارائه دقیق‌ترین و به‌روز‌ترین اطلاعات در مورد انواع سرطان و پاسخ به سوالات شما، کمک می‌کنیم بهترین انتخاب‌ها را داشته باشید